.NET Geliştirme Ortamı



--------------------------------------------------------------------------------

.NET Geliştirme Ortamı, 1993�te Windows NT 3.0 ile çıkan WIN32 API�lerinden beri programlama ortamı için yapılmış en büyük güncellemedir. Win32 API�leri Win16�dan daha iyi bir programlama ortamı sunmasına rağmen .NET alt yapısı ile hem programlama tekniği hemde araçları tamamı ile değişmiş oldu.

Bu değişim yazılım uzmanlarına IIS web sunucusu ortamında daha hızlı uygulama geliştirmeye izin verirken ortaya çıkan ürünlerinde daha güvenilir ve erişilebilir olmasını sağladı.

.NET geliştirme ortamı aşağıdaki bileşenlerden oluşmuştur.

.NET Framework



--------------------------------------------------------------------------------

.NET uyumlu tüm diller aynı alt yapıyı kullanarak program yazmamıza yardımcı olur. Sadece Microsoft ürünleri değil farklı firmaların ürettikleri diller ile de .NET için yazılım geliştirebilirsiniz. Tüm fonksiyonlar birer nesne olarak hazır halde .NET altyapısı içinde bulunur. Tamamı ile nesne yönelimli bir ortamdır. Kullandığınız dilin yazım yapısına uygun olarak bu fonksiyonları çağırır ve kullanırsınız. Her dil aynı alt yapıyı kullandığı için birbirlerine üstünlükleri de ortadan kalkmış olur.

Kullandığınız dilin derleme aracı kodunuzu MSIL (Microsoft Intermediate Language) koduna çevirir (Java Byte Code gibi). Bu kod işlemciden bağımsız bir koddur. Makine dili ile alakası yoktur. Bu kodu çalıştırmaya kalktığınızda CLR (Common Language Runtime) devreye girer ve JIT Derleyici (Just in Time Compiler) IL kodunu bilgisayarın anlayabileceği makine diline çevirir. Bu arada programın kontrol altında çalışması için hafıza yönetimi, hata denetimi, güvenlik gibi unsurlarıda kontrol eder. CLR altında çalışan programlara kotrollü kod (managed code) denir.

Aynı işi yapan bir C# programının IL kodu ile VB.NET programının IL kodu arasında hiç bir fark yoktur. Tek fark başlık kısmındaki dil bilgileridir.

Farklı dillerde yazılmış ve IL kodu olarak derlenmiş programları tek bir çatı altında toplamak mümkündür (Cross Language Compatibility). Cobol gibi eski diller bile .NET sürümlerini çıkartmaktalar. Böylece Microsoft teknolojilerini öğrenmek isteyen mainframe programcıları ek bir eğitim ile Windows ortamlarında yazılım geliştiriyor olacaklar.

CLR şu anda sadece Microsoft işletim sistemlerinde çalışıyor. Fakat biliyorsunuz HoTMaiL�i aldıklarında sistemi Free-BSD üzerinde sunmaya devam etmişlerdi ve şu anda Free-BSD üzerinde .NET programlarını çalıştırabilmek için bir projeleri var. Yakında Linux ortamında bile .NET programlarını çalıştırabileceğiz (bilgi için adresine bakınız). Herhalde dünya globalleşmeye doğru giderken bilgisayar sektörüde bir miktar etkileniyor. Tekelleşmesin de globalleşsin ve herkese açık olsun.

.NET Yazılım Geliştirme Araçları



--------------------------------------------------------------------------------

Yazılım geliştirme araçları Microsoft�un Visual Studio .NET sürümü ile gelen IDE (Integrated Development Environment, Tümleşik Geliştirme Ortamı) ve buna bağlı olarak Visual Basic .NET, Visual C#.NET, Visual C++.NET gibi dillerdir. Bu ortamda CLR altında çalışacak biçimde geliştirme, test ve kurulum işlemlerini yapacak araçlar mevcuttur.
Microsoft dışında RPG, Cobol, Fortran, Mercury, Perl, SmallScript, SmallTalk, Component Pascal, Eiffel gibi diller de .NET sürümlerini çıkartmaktalar (ayrıntılı bilgi için adresinde bir liste bulabilirsiniz.).

ASP.NET



--------------------------------------------------------------------------------

ASP.NET eski ASP�yi ortadan kaldırmak için geliştirilmiş ve özelleştirilmiş bir sınıf kütüphanesidir. Web sunucu uygulamaları ve dinamik web içeriklerini oluşturmak için kullanılır. Genel örütbağı protokollerini (HTML, XML, SOAP) kullanarak bağlantı kurar. Eski ASP gibi yorumlanan bir dil değil, derlenen bir dildir. Böylece hafızada derli biçimde bulunduğu için ASP veya CGI�dan çok daha hızlı çalışır.

ADO.NET



--------------------------------------------------------------------------------

ADO.NET veritabanı ile olan tüm ilişkilerimizde kullanacağımız sınıf kütüphanesidir. Eski ADO�dan farklı olarak veritabanına sürekli bağlı kalmaz. ADO.NET�in 3 adet katmanı vardır. Bunlar:

Fiziksel veri kaynağı: Kaynak bir OLE veritabanı, XML dosya yada SQL Veritabanı sunucusu olabilir.
Veri Sunucusu: Connection (bağlantı) nesnesi ve hafızada verinin bir kopyasını yaratacak komutlardan oluşur.
Data Set: Hafızadaki tablolar ve aralarındaki ilişkileri temsil eder.

Veri Sunucusu fiziksel veri kaynağı ile data set arasında soyutlama yapar. Data Set oluşturulduktan sonra nereden geldiği veya hangi biçimde saklandığı fark etmez. Bu mimari disconnected (bağlantısız) olarak isimlendirilir çünkü veri kaynağından bağımsız hale gelmiştir.
ADO.NET�te iki tür bağlantı nesnesi vardır. Bunlar:
OleDbConnection: SQL Server 7.0 dışında bağlanılacak veritabanı sunucuları için kullanılır.
SQLDbConnection: SQL Server 7.0 ve üzeri sürümler için geliştirilmiştir.

XML dosyalar için ADO.NET kütüphaneleri içinde ReadXML ve WriteXML metodları vardır. Bu metodlar ile her türlü XML dosyası bir veritabanıymış gibi kullanılabilir.

Veritabanına bağlı olmadan çalışmanın sebebi, örütbağı üzerinden çalışırken zamanın büyük bir kısmının veriatabanı ile ilişkili olmamasından ileri geliyor. Güncelleme amacı ile bir veri okunduktan sonra veritabanı bağlantısı kesilir. Güncelleme için veriyi geri yolladığınızda dataset içindeki orjinal veri ile veritabanı karşılaştırılır ve fark varsa kullanıcı uyarılır. Eğer yoksa güncelleme yapılır. Dataset içinde birden fazla ilişkili tablo olabilir. Dataset�i istemci tarafında hafızada barınan bir veritabanı gibi düşünebilirsiniz. Fakat eğer örütbağı üzerinde bir veritabanı işleminden bahsediyorsak, dataset sunucu tarafında barınacaktır.

Dataset�i XML dosya olarak saklayabiliriz. Diyelim ki bir müşteri temsilcisi olarak dizüstü bilgisayarınıza işyerinizdeki veritabanı sunucusundan bir dataset aldınız ve 1 ay şirkete uğramayacaksınız. Türkiye�nin her yerini gezip müşteri ziyaretleri ve yeni siparişleri alacaksınız. Hafızadaki dataset�in kaybolmaması için veriyi XML dosya olarak saklayabilir ve her sabah dizüstü bilgisayarınızı açtığınızda XML dosyayı okuyup hafızaya bir datasetmiş gibi yerleştirebilirsiniz. 1 ay sonra şirketinize döndüğünüzde dizüstü bilgisayarınızdaki dataset�i veritabanı sunucusuna gönderebilir ve gerekli güncellemeleri yapabilirsiniz.

XML Web Services



--------------------------------------------------------------------------------

Web Hizmetleri, örütbağı üzerinden kullanıma sunulan progr*****lardır. Bir Web sunucusu yardımı ile yayınlanırlar. Herhangi bir web hizmetini kullanabilmek için metodlarını ve bu metodların parametrelerini bilmek gerekir. Web hizmetleri bir windows programından da kullanılabilir. Gönderilen ve alınan her türlü veri XML formatındadır, SOAP (Simple Object Access Protocol) protokolünü kullanır ve html çıktı sunabilir.

Smart Devices



--------------------------------------------------------------------------------

Visual Studio .NET 2003 ile versiyon 1.0 �framework� yerine 1.1 �framework� geliyor. Çok fazla değişiklik olmamakla beraber sadece VB tarafında çok küçük bir değişiklik var. Yeni eklenen şeyler arasında cep telefonları veya el bilgisayarları için yazılım yapabileceğimiz ortamları sayabiliriz. Bu cihazlara sahip olmadan (smart devices) emülatörler yardımı ile geliştirme yapabiliriz. Daha önceki 2002 sürümünde bu ekleme için �plug-in� indirmek gerekiyordu artık kutudan çıkıyor. C++ için 2002 sürümünde �windows forms� geliştirmek için proje yoktu bu sürümde buda geliyor. Ayrıca ANSI/ISO uyumluluğu %98�e çıkarılmış. Böylece Türkçe karakter kullanımı sorun olmaktan çıkıyor(mu acaba). Ağ hizmetlerinde (web services) yeni gelişmeler de var (Web Services Enhancements,WSE). Bunlar arasında geliştirilmiş güvenlik ve yönlendirme standartlarını sayabiliriz.

2003 sürümü ile beraber dil olarak J#�ta artık piyasaya adım atıyor fakat daha çok evrenkentler de eğitim amaçlı kullanılacak. Ayrıca Java projelerini veya kod parçalarını J# koduna çevirecek eklentilerde gene kutudan çıkıyor. VB6 projelerini VB.NET�e çevirecek araçlarda daha geliştirilmiş olarak yeni sürümde mevcut. Kod yazarken kullandığımız �intelli sense� biraz daha akıllanmış örneğin textbox1. yazdığınızda intelli-sense size textbox�ın tüm özelliklerini alfabetik sırada baştan başlayarak gösteriyordu. Başka bir satırda tekrar textbox1. yazınca artık bir önceki kullandığınız özellikten başlayarak gene alfabetik olarak sıralıyor. Yani bir önceki kullandığınız özelliği hatırlayıp ona göre davranıyor.

Standard Kod Geliştirme



--------------------------------------------------------------------------------

.NET ile beraber Microsoft�un hazırladığı standartlarda geliştirme yaptığımızda ve tüm testleri geçtiğimizde �.NET Connected� logosunu kullanmaya hak kazanıyoruz. Tabii ben burada bir yazılım geliştirici olarak herkes bu logoyu alsın ve pazarda ürün alırken bu logonun bulunmasına dikkat edelim demiyorum. Sadece bu standartlara uyarak geliştirme yapalım diyorum. Böylece her şeyin bir standardı olur ve tekrardan standart dökümanları yazmak zorunda kalmayız. Bu standartların adreslerini yakında vereceğim.

Yazılım Geliştirmek için Gerekenler



--------------------------------------------------------------------------------

Evinde yazılım yapan arkadaşlar sanırım ürünlerin pahallılığından ve yeterli sistemlere sahip olamamalarından yakınıyordur. Bir öğrenci olarak yada maaşlı çalışan bir kimse olarak gerçektende bu fiyatları karşılamak pek mümkün değil. Fakat kısıtlıda olsa bazı imkanlar var. Öncelikle .NET Framework SDK (Software Development Kit)�i Microsoft�un sitesinden indirmeniz gerekiyor. Bu ücretsiz fakat çok büyük bir dosya. İndirip kurduktan sonra sitesinden ASP.NET ile kod yazmak için ücretsiz bir editör indirebilirsiniz. Bunlardan sonra sisteminizde bir IIS5.0 (Internet Information Server), SQL Server Developer Edition (SQL Server�ın bir basit versiyonu) gerekiyor. Tabii ki WinXP yada Win2000 işletim sistemi (tercihen service pack1 ile) veya .NET Server 2003 ailesinden herhangi bir sunucu işinizi görür. Microsoft 360 günlük deneme sürümlerini veriyor bu sunucuların. Yeni, hızlı ve hard-diski büyük bir bilgisayar içinde anne babaya biraz yalvarmak gerekiyor.